Çapraşık Dişler Nasıl Düzelir - Tedavi Seçenekleri

Çapraşık dişler, dişleri çene kemiği içinde kontrollü biçimde hareket ettiren ortodontik tedaviyle düzelir. Dizilimi bozan sebep ne olursa olsun çözüm aynı mantığa dayanır. Dişlere sürekli ve ölçülü bir kuvvet uygulanır, diş kökünün çevresindeki kemik bu kuvvete uyum sağlar ve diş planlanan konuma taşınır. Bu kuvveti sabit bir tel sistemi de verebilir, sırayla değiştirilen şeffaf plaklar da verebilir.

Çapraşıklığın kendiliğinden düzelmesi beklenmez. Dişler yer bulamadığı için üst üste binmiştir, dolayısıyla yer sorunu çözülmeden dizilim de düzelmez. Asıl soru "zamanla geçer mi" değil, yerin nasıl kazanılacağıdır. Bu soruya verilen cevap tedavi yöntemini de süreyi de belirler.

Çapraşık diş ne demektir?

Çapraşıklık, dişlerin çene yayı üzerinde sıraya girecek alanı bulamaması ve birbirinin önüne ya da arkasına kaymasıdır. Tek bir kesici dişin kendi ekseninde dönmesi de bu tanıma girer, ön bölgede üç dört dişin üst üste binmesi de. Derecesi kişiden kişiye ciddi biçimde değişir.

Görünüm çoğu kişinin ilk fark ettiği taraftır, ancak klinik açıdan asıl mesele temizlenemeyen yüzeylerdir. Üst üste binen dişlerin ara yüzlerine diş fırçası ve diş ipi tam ulaşamaz. Plağın uzun süre kaldığı bu bölgelerde diş eti iltihabı ve çürük riski yükselir. Kapanış da eşit dağılmaz, bazı dişler çiğneme yükünün olması gerekenden fazlasını taşır. Bu yüzden çapraşıklık estetik bir başlık gibi dursa da sonuçları ağız sağlığının tamamını ilgilendirir.

Dişler çeneye neden sığmaz?

En sık neden yer yetersizliğidir. Diş boyutları ile çene yayının uzunluğu arasındaki uyumsuzluk büyük ölçüde kalıtsaldır. Kişi bir ebeveynden geniş dişleri, diğerinden dar bir çene yapısını devralabilir. Dişler sürerken kendilerine ayrılan alan yetmez ve sıraya girmek yerine birbirini iter.

Üst çenenin dar olması ayrı bir başlıktır. Dar bir üst çenede diş yayı sıkışır, arka bölgede çapraz kapanış görülebilir ve ön bölgedeki çapraşıklık belirginleşir. Burada tedavi yalnız dişleri değil çene genişliğini de ilgilendirdiği için planlama farklılaşır, bu nedenle çene ilişkisinden kaynaklanan sorunlar kendi başına değerlendirilir.

Yirmi yaş dişleri sık konuşulan bir başlıktır ve burada kesin konuşmamak gerekir. Bu dişlerin ön bölgedeki geç dönem sıkışmasını tek başına başlattığı görüşü tartışmalıdır; benzer sıkışma, yirmi yaş dişleri hiç sürmemiş kişilerde de görülebilir. Bu nedenle yirmi yaş dişiyle ilgili karar çapraşıklıktan bağımsız olarak, dişin kendi durumuna bakılarak verilir.

Süt dişinin erken kaybı dizilimi nasıl bozar?

Süt dişi yalnızca çiğneme görevi görmez, altından gelecek daimi diş için yer tutar. Çürük ya da darbe nedeniyle zamanından önce kaybedilirse komşu dişler boşluğa doğru devrilir ve o alan daralır. Daimi diş sürme zamanı geldiğinde kendisine ayrılmış alanı bulamaz, damak tarafından veya dudak tarafından sürer.

Bu tabloda erken dönemde uygulanan basit bir yer tutucu, ileride çok daha kapsamlı bir tedaviye gerek kalmasını önleyebilir. Çocuklarda diş sürme takviminin izlenmesi bu yüzden önemlidir ve çocuklara yönelik ortodontik değerlendirme genellikle sorun büyümeden müdahale imkanı verir. Erken kontrol her çocukta hemen tedavi başlatmak anlamına gelmez; çoğu zaman yapılan şey büyümeyi izlemek ve doğru zamanı belirlemektir.

Hangi alışkanlıklar çapraşıklığı derinleştirir?

Alışkanlıklar tek başına her zaman çapraşıklık üretmez, ancak var olan bir eğilimi belirginleştirebilir. Etkinin büyüklüğü alışkanlığın süresine, sıklığına ve hangi yaşta sürdüğüne bağlıdır.

• Parmak emme: ön dişleri dudak yönünde iter, uzun sürdüğünde üst çene yayını daraltabilir.
• Ağız solunumu: dil damaktan uzaklaşır, üst çenenin genişlemesine destek olan doğal kuvvet azalır.
• Dil itimi: yutkunma sırasında dilin ön dişlere baskı yapması kapanışı açabilir.
• Dudak ısırma: kesici dişlerin eğimini zamanla değiştirir.
• Emzik kullanımı: süt dişlenme döneminde uzun sürerse kapanış ilişkisini etkileyebilir.

Bu alışkanlıklardan biri hala sürüyorsa tedavi planı bunu da kapsar. Alışkanlık devam ederken düzeltilen dişlerin eski konumuna dönme ihtimali daha yüksektir, dolayısıyla sıralama önce nedenin ele alınması yönündedir.

Çapraşık dişler için hangi tedavi seçenekleri gündeme gelir?

Seçeneklerin tamamı aynı biyolojik ilkeye dayanır, aradaki fark kuvvetin nasıl ve nereden uygulandığıdır.

Sabit sistemler günlük kullanım disiplinine en az bağımlı seçenektir, çünkü tel ağızda kalır ve kuvvet kesintisiz uygulanır. Ayrıntılı işleyiş için diş teli tedavisinin nasıl ilerlediğini incelemek işe yarar. Şeffaf plak tedavisi ise günün büyük bölümünde takılı kalmayı gerektirir, dolayısıyla sonucu belirleyen şey plağın kendisi kadar kullanım düzenidir. Lingual ortodontik tedavi sabit sistemin görünmeyen biçimidir ve alışma dönemi diğerlerinden farklı seyreder.

Yöntemin adından bağımsız olarak her planın çözmesi gereken asıl mesele yer kazanmaktır. Bunun birkaç yolu vardır ve genellikle birlikte kullanılırlar. Çene yayı genişletilebilir, arka dişler geriye doğru konumlandırılabilir, dişlerin ara yüzlerinden çok küçük miktarda mine aşındırılabilir. Yer eksiği fazlaysa diş çekimi gündeme gelir. Hangisinin devreye gireceği, eksik olan alanın büyüklüğü hesaplandıktan sonra belli olur. Bu yüzden aynı görünen iki ağızda tedavi planı tamamen farklı olabilir.

Yöntem seçimini belirleyen kriterler nelerdir?

Karar tek bir başlığa değil, birkaç bulgunun birlikte okunmasına dayanır. Muayene, ağız içi ölçü ve röntgen kayıtları olmadan yöntem üzerine konuşmak sağlıklı olmaz.

1. Çapraşıklığın derecesi: kaç milimetre yer eksiği olduğu, hangi işlemlerin gerekeceğini belirler.
2. Çene ilişkisi: üst ve alt çenenin birbirine göre konumu yalnız diş dizilimiyle çözülemeyebilir.
3. Büyüme durumu: büyümesi süren hastada çeneye yön verilebilir, erişkinde hedef diş hareketiyle sınırlıdır.
4. Destek dokular: diş eti ve kemik zayıfsa uygulanacak kuvvetin şiddeti ve hız planı değişir.
5. Günlük yaşam beklentisi: mesleki görünüm ihtiyacı ve kullanım disiplini seçeneği daraltabilir.

Bu kriterlerin bir kısmı hastanın tercihiyle, bir kısmı ise tamamen klinik bulgularla ilgilidir. Tercih tarafı esnetilebilir, klinik taraf esnetilemez.

Çapraşıklık tedavi edilmezse ne olur?

Tedavi edilmeyen her çapraşıklık ilerlemez, ancak birçoğu yıllar içinde hafifçe artar. Alt ön bölgedeki sıkışmanın erişkin yaşta belirginleşmesi bilinen bir seyirdir. Bunun yanında temizlenemeyen ara yüzler nedeniyle diş eti problemleri tekrarlayabilir, düzensiz kapanış bazı dişlerde aşınmayı hızlandırabilir.

Buradan "her çapraşıklık mutlaka tedavi edilmelidir" sonucu çıkmaz. Çok hafif düzensizlikler, ağız hijyeni sağlanabiliyor ve kapanış sorun üretmiyorsa izlenebilir. Kararın hangi tarafa döneceğini muayene bulguları belirler, bu nedenle değerlendirme ortodonti uzmanı tarafından yapılır. Bayraklı'daki muayenehanesinde çalışan ortodonti uzmanı Uzm. Dr. Çağrı Şibal, planlamayı bu kayıtlar üzerinden yürütür.

Sıkça Sorulan Sorular

Çapraşık dişler diş çekilmeden düzeltilebilir mi?

Çoğu vakada gereken yer, çene yayının genişletilmesi veya dişlerin ara yüzlerinden çok az miktarda aşındırılmasıyla kazanılabilir. Yer eksiği fazlaysa çekim gündeme gelir. Bu karar ölçü ve röntgen üzerinden yapılan hesaplamayla verilir, tahminle verilmez.

Erişkin yaşta ortodontik tedavi mümkün mü?

Diş hareketi yaşla sınırlanmaz, çünkü kemiğin yeniden şekillenme yeteneği erişkinde de sürer. Değişen şey büyümeden yararlanma imkanının olmamasıdır. Bu nedenle erişkinde çene ilişkisiyle ilgili hedefler farklı planlanır.

Tedavi ne kadar sürer?

Süre, hareket ettirilmesi gereken diş sayısına ve hareketin türüne göre değişir. Yalnız ön bölgede sıralama yapılacak bir vakayla, kök konumunun da değiştiği bir vaka aynı takvimde ilerlemez. Gerçekçi süre, kayıtlar alındıktan sonra söylenebilir.

Tedaviden sonra dişler tekrar bozulur mu?

Dişler yeni konumlarına yerleşene kadar geri dönme eğilimi taşır. Bu nedenle tedavi sonunda pekiştirme dönemi başlar ve pekiştirme apareyleri kullanılır. Bu aşama atlanırsa çapraşıklığın kısmen tekrarlaması beklenen bir sonuçtur.

Çocukta ortodontik kontrol için beklemek gerekir mi?

Tüm daimi dişlerin sürmesini beklemek her zaman doğru değildir. Özellikle çene darlığı, çapraz kapanış veya alışkanlık kaynaklı bir tablo varsa erken dönemde yapılan değerlendirme sonraki tedaviyi kısaltabilir. İlk kontrolün zamanlaması için hekime danışmak en sağlıklı yoldur.